Uppsala Szwecja www.szlakiempodrozy.pl

Uppsala – szwedzka królowa miast

W dzielnicy Kåbo

Obchodzę wielką połać zamkowych ogrodów, co ciekawe już leżącej w dzielnicy Kåbo. Gdy zauważam żywopłot w kształcie… piramid, parskam śmiechem. Niesztampowe i zarazem pełne humoru rozwiązanie, jak widzę po minach towarzyszących mi ludzi, nie tylko mnie przypadło do gustu. Ale to nie tak, że zaplanowano je tutaj! W 1787 r. Carl Peter Thunberg przekonał króla by przenieść ogród pod nowy adres, czego dokonano dwie dekady później. W trakcie projektowania Ogrodów Botanicznych na Villavagen 8 również pierwsze skrzypce grał Olof Rudbeck. W 1664 r. rozejrzał się po terenie i rozpoczął prace. Kilka lat później zadziwił całą Szwecję tworzeniem barokowego cuda z mnóstwem roślin. Ale pracujący tu nie mieli łatwo…

Najpierw w 1702 r. część okazów spłonęła podczas pożaru miasta, a 85 lat później zalany został podczas powodzi. Myślę, jak to jest, że kojarzona z zimnem Szwecja, za sprawą Botaniska trädgården zmienia się nie do poznania? Czując pachnące drzewa pomarańczowe, oliwki, widząc piękne storczyki, figi, agawy i winorośle, czują się jak gdzieś na południu Europy. Przemierzam część poświęconą roślinom, które wykorzystywane są od lat w kuchni. A nade wszystko ogród z różami i piwoniami. Rodzimą roślinność poznaje w sekcji poświęconej okazom z górskich stron Szwecji, zasadzonych wokół ustawionych tu głazów, ściągniętych ze szwedzkich pasm. Czas upływa nieubłaganie, przez co część z 8 tys gatunków roślin, po prostu omijam.

Ogród Botaniczny Uppsala - Botaniska trädgården Uppsala www.szlakiempodrozy.plOgród Botaniczny Uppsala – Botaniska trädgården Uppsala; źródło: Wikipedia

Parkowy teren zajmuje też Muzeum Ewolucji (Evolutionsmuseet). Założone w 1999 r. i zarządzana przez uniwersytet placówka powstała, by zgromadzić zasoby zebrane przez szwedzkich uczonych w tym słynnego Carla von Linne. Wszystkie okazy podzielone tematycznie na trzy obszary umieszczane są w sąsiadujących ze sobą budynkach.

  • zoologię – w gmachu na Villavägen 9 z 1917 r.; ze szkieletami 5 tyś zwierząt można w tym małp, pingwinów, łosi, kangurów czy salamandry
  • paleontologię – z siedziba na Norbyvägen 22; mieszczą się tam m.in. wystawy chińskich dinozaurów, zbiorów mineralogicznych ze starożytnymi skamielinami oraz meteorytami
  • botanikę – przy Norbyvägen 16; zasadniczo zamknięta dla ludzi, ale można się umówić na indywidualne zwiedzanie

Muzeum Ewolucji Uppsala www.szlakiempodrozy.plMuzeum Ewolucji Uppsala; źródło: Flickr

Evolutionsmuseet Uppsala www.szlakiempodrozy.plEvolutionsmuseet; źródło: Flickr

Stojący poza granicami miasta obszar w XVII w., w rzeczy samej, początkowo nie robił wielkiego wrażenia. A gdy włączono pod władzę w Uppsali i tak niewiele się tu działo… Dopiero w XIX w. pojawiły się tu bogate rodziny budując wille.

Teraz jednego okolicy nie można odmówić – jest tu zielono. Drzewa i krzewy nadają jej przyjemnego stylu. I to pomimo że przecież latami mijały, budowano tu na potęgę. Ot, postanowiono tu niegdyś urządzić osiedla mieszkalne. Wkrótce zaczęli się do nich wprowadzać się pracownicy pobliskich instytucji – głównie wykładowcy uniwersyteccy i żołnierze stacjonującego w mieście pułku. Tak okolica uznana została za swoistą siedzibę intelektualistów, co podsycał wygląd willi budowanych w l. 30 XX w. ogrodzonych żywopłotami, wyposażonymi w okazały ogrody.

Wchodzę w głąb kwartału szukając czegoś na czym można zawiesić oko. Mała pomalowana na czerwono nieruchomość, stojąca za płotem jakby została żywcem przeniesiona z innej epoki. Nic dziwnego, skoro to jeden z najstarszych zachowanych budynków Uppsali. Drewniana Villa Lugnet z połowy XVIII w., służyła niegdyś gubernatorowi.

Villa Lugnet Uppsala www.szlakiempodrozy.plVilla Lugnet Uppsala; źródło: Flickr

Ale nie tylko ta sprawia, że warto przejść się uliczkami Kåbo. Są też:

  • Willa Undénska – z 1914 r; w willi mieszkał profesor i minister spraw zagranicznych Östen Undén;dziś w rękach prywatnych
  • Villa Göth – z 1950 r.; zbudowana dla zarządcy farmacji w mieście; dwupiętrowa z ciemniej cegły w stylu brutalizmu
  • Bror Hjorths Hus – dawna rezydencja artysty przeobrażona w muzeum z 1943 r.;do dziś wypełniają ją obrazy rzeźby i rysunków artysty

Dąb dzielnicy Sunersta

Sunersta oblewana od południa wodami jeziora Ekoln, będąc jeszcze poza Uppsalą stanowiła miejsce gdzie budowano domki letniskowe. Dziś choć już jest częścią miasta wyczuwam tu jakąś różnice. Odmienność, którą trudno mi zdefiniować.

Może z uwagi na to, że po ziemi tej stąpali już ludzie epoki brązu? Onalezione kopce nagrobne nie pozostawiają bowiem złudzeń. Teren obejmujący wzniesienia idealnie nadawał się na fortyfikacje. To wykorzystali Wikingowie, dodatkowo urządzając tu tu cmentarz.

Bez napinki, na zupełnym luzie. To lubię 🙂 Jakby na zawołanie, tę atmosferę spokoju odnajduję w Flottsundskyrkan. Wiecie, że ten malutki kościółek stoi tu od 1919 r.? Zielona pola choć z reguły mdłe i niczym nie wyróżniające się, tu dostały dar od losu. Tym był mający 700 lat dąb Kungseken. Mimo, iż jego pień jest pusty drzewo stoi. Do dziś wspominana jest tu historia powrotu do kraju króla Gustawa Wazy. Zmęczony prowadzoną bitwą i pokonaniem pobliskich wrzosowisk pewnego dnia postanowił zatrzymać swe wojska i samemu złapać oddech pod rozłożystym drzewem.Opowieść opowieścią, ale jak to bywa, prawda leży gdzie indziej. To co widać dziś zasadzono bowiem w 1980 r. po tym jak poprzednie drzewo w l. 60… spalili młodzi wandale.

Kto wie, czy za swój grzech potem nie odpokutowali w ładnym kościółek Sunnersta. Sąsiadujący z lasem, zbudowany z czerwonego drewna i poświęcony w 1968 r. zajmuje malutki prostokąt o bokach 16×10 m. Wchodzę do środka , gdzie wita mnie wnętrze wyłożone, tym razem, jasnym drewnem. Kilka kroków dalej przystaje przez ważącym 1,5 tony(!) ołtarz z piaskowca. Teraz milcząca, dzwonnica Sunnesta kyrka stoi obok świątyni. Gdy jednak zbudowana w 1970 r. „daje głos”, dwa okazy wzywające wiernych na msze i nabożeństwa, robią niesamowity hałas…

Sunnersta kyrka Uppsala www.szlakiempodrozy.plSunnersta kyrka Uppsala; źródło: Flickr

Dzielnica Fålhagen stanowiąca dawniej grunty rolne została zabudowana po raz pierwszy w 1924 r. dziś słynie z sali koncertowej Uppsala Konsert & Kongress. Otwarta w 2007 ma pow 14 600 m².”

Efektowna starość, czyli Gamla Uppsala

Postanawiam zakończyć wszystko tak, gdzie… wszystko się zaczęło. Gamla Uppsala, czyli po naszemu Stara Uppsala, będąca północną granica emanuje niską zabudową i rozciągającymi się wokół polami.

Ale to nie one sprawiają, że jest jednym z ciekawszych miejsc miasta. Szczególnie dla wielbicieli historii. O stojących tu od średniowiecza trzech wielkich kurhanach i dziś można usłyszeć niesamowite historie. Wg legendy pochowano tu bowiem pradawnych władców: Auna, Egila i Adilsa. Prowadzone tu do dziś prace archeologiczne wybywające na światło dzienne czasy ery Wikingów. Szacuje się, że na całym obszarze znajdować się może nawet 3 tys grobów.

Jako, że okolica była głównie miejscem sprawowania pogańskich kultów walczący z owymi praktykami w średniowieczu chrześcijanie zbudowali tu kościół, Gamla Uppsala Kyrka urządzając jednocześnie w mieście siedzibę biskupa. W 1164 r. Stała się katedrą w pierwszej archidiecezji szwedzkiej. Kiedy po zajściu się ogniem w XIII w. niewiele z niej zostało nową postanowiono zbudować ją już w innym miejscu. Tę zaś, spaloną świątynię odbudowano, nadając mu charakter lokalnej parafii. Czerwony dywan wiedzie wprost pod umieszczony na ścianie. Maleńkie piszczałki organów na ścianie jakby były podłączone do wolno stojącego fortepianu. Dwoma rządami ciągną się obite takim samym suknem jak dywan, ławki. I tyle..

Gamla Uppsala Kyrka www.szlakiempodrozy.plGamla Uppsala Kyrka; źródło: Flickr

Jako, że Gamla Uppsala ściąga też dwoma placówkami o znaczeniu kulturalnym, nie mogę sobie przepuścić. Najpierw biorę na cel otwarte w 2000 r. muzeum dzielnicowe. Drewniane deski sprawiają, że placówka, która przyjęła formę owalnego budynku ze spiczastymi końcami, przywodzi na myśl statek Wikingów. A przynajmniej takie skojarzenie powinna wywoływać. Rzecz wyobraźni, jak się wydaje.

Muzeum Gamla Uppsala www.szlakiempodrozy.plMuzeum Gamla Uppsala; źródło: Wikipedia

Tak wkraczam z świat znalezisk z pobliskich wykopalisk archeologicznych. Naukowcy dowiedli bowiem, że w epoce żelaza funkcjonowała tu dość bogata społeczność, odprawiająca tu swe rytuały. Wszystko z uwagi na wiarę w to, że tutejsze hałdy są siedzibą pogańskich bóstw. Co ciekawe owe nabożeństwa sprawowano długo po przyjęciu przez kraj chrześcijaństwa.

Skansen Disagarden Uppsala www.szlakiempodrozy.plW skansenie Disagarden zobaczyć można domy budowane w XVI ale i o 200 lat nowsze. Źródło foto: Flickr

Gdy w 1846 r. rozpoczęto wykopaliska, odkryto stosu z kamieniem, będący miejscem czczenia Odyna. Dalej już poszło: stosy grobowe , komorę ogniową i pozostałości danej osady odkrywały swe tajemnice. Wreszcie trafiono na XI w. pozostałości kościoła będącego wg badaczy pierwszym chrześcijańskim miejscem kultu. Z tego te względu w 1164 r. stanął tu pierwszy szwedzki kościół arcybiskupi. Gdy siedzibę instytucji kościelnych przeniesiono miejscowa katedra stała się zwykłym kościołem parafialnym, który przebudowano w XV w.

Zaglądam di sklepiku oferującego biżuterie w formie znalezisk archeologicznych z pobliskiego stanowiska kupując coś na pamiątkę. Ale Szwedzi nie byli by sobą, gdyby taka instytucja nie prowadziła programów szkolnych. Przeznaczone są już dla przedszkolaków! W ciekawej formie opowiada się tu o życiu Wikingów, ukazuje sekrety społeczności z epoki żelaza, oraz daje możliwość wcielenia się w archeologa i poszukania specjalnie ukrytych skarbów. Więcej o nich tutaj.

Ja jednak spasuję. Widziałem już dość…

Sankt Petersburg reklama www.szlakiempodrozy.pl

 

1 thought on “Uppsala – szwedzka królowa miast”

  1. Muszę przyznać że zdjęcie katedry robi wrażenie, chociaż niektóre zdjęcia mocno mi się skojarzyły z rosyjską architekturą. Naprawdę ciekawy post, nigdy nie słyszałam o tym miejscu, pozdrawiam.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *