Rynek w Piotrkowie Trybunalskim www.szlakiempodrozy.pl

Piotrkowska moc zabytków

Na mapie wartych odwiedzenia miejsc w Polsce najczęściej wymieniane są miasta takie jak Kraków czy Wrocław. Niejednokrotnie pomija się małe i średnie miejscowości, które nieraz są prawdziwymi skarbcami zabytków i ważnymi świadkami historii – jednym z nich jest właśnie Piotrków Trybunalski.

Piotrków Trybunalski - rycina Dahlberga z 1657 roku, wykonana tuż po Potopie Szwedzkim www.szlakiempodrozy.pl

Rys.1 Rycina Dahlberga z 1657 roku, wykonana tuż po Potopie Szwedzkim.

Co nieco o historii

Miasto ma bardzo charakterystyczną nazwę, nad którą warto się pochylić, gdyż bezpośrednio wskazuje ona na jego dzieje. Pierwszy człon pojawia się w dokumencie nadanym przez Leszka Białego już XIII wieku! Na jego podstawie można wysnuć, iż ojcem-założycielem mógł być niejaki Piotr. Drugi człon informuje zaś o obecności trybunału koronnego, który został tu założony za króla Stefana Batorego w 1578 roku. Był to najwyższy sąd apelacyjny dla Korony Królestwa Polskiego I Rzeczpospolitej. Nie bez powodu ulokowano tu tę instytucję. Od II połowy XV wieku w Piotrkowie odbywały się sejmy walne, czyli ówczesny parlament. Na tak ważne wydarzenia, które często trwały wiele tygodni, król musiał być właściwie ugoszczony – dlatego w obrębie murów (o których później) powstał zamek królewski. Obiekt ten – niepozorny z zewnątrz – stanowi przykład gotycko-renesansowej wieży mieszkalnej o czterech kondygnacjach. Jest to jedna z niewielu takich budowli królewskich na terenie Polski, ze względu na swą niewielką skalę. zazwyczaj z zamkami kojarzymy wielkie warownie i pałace. Do dziś zachowała się oryginalna bryła poza ostatnią kondygnacją i dachem, które zburzono najpierw podczas potopu szwedzkiego, a później w XIX wieku przez Rosjan. Współcześnie te elementy są zrekonstruowane, co doskonale widać na zdjęciach. Dodatkowo można zachwycić się kunsztownością wykonania oryginalnych kamiennych obramień okiennych oraz portali drzwiowych. Odwiedzając miasto warto odnaleźć to dzieło architektury.

Jest zamek, są i kościoły

Poza architekturą świecką, Piotrków oferuje też niebagatelne zabytki sakralne. Do najważniejszych należą Kościół Świętego Jakuba Apostoła oraz Kościół Świętego Franciszka Ksawerego. Pierwszy z nich to należąca do wąskiego grona takich obiektów w Polsce budowla gotycka, pochodząca z XIV wieku, choć sięgająca historią wieku XII. Widoczne są w niej elementy architektury renesansowej i barokowej. Kościół był przebudowywany już od 1467 roku, kiedy to przy ścianie nawy południowej dobudowano kaplicę, a następnie z fundacji królowej Bony wydłużono prezbiterium, które wraz z nawą przekryte zostało kolebkowymi sklepieniami z lunetami. Gotycka wieża o wysokości 55 metrów zakończona barokowym hełmem z latarnią.

Ta najstarsza parafia na terenie Piotrkowa może poszczycić się również przepięknym wnętrzem z przełomu XIV i XV wieku, barokowymi oraz rokokowymi elementami wystroju wnętrz, takimi jak ambona, chrzcielnica czy ołtarze boczne. Poza tym zachwyca sklepienie gwiaździste oraz obraz Zaśnięcia Matki Bożej z 1510 roku, uznawany za cudowny.

Kościół pw. św. Jakuba Apostoła w Piotrkowie Trybunalskim www.szlakiempodrozy.pl

Kościół pw. św. Jakuba Apostoła; fot. Przemysław Alchimowicz

Drugi obiekt to jezuicki kościół pod wezwaniem świętego Franciszka Ksawerego, również stojący w obrębie dawnych murów miejskich. O ile wcześniej wspomniany kościół posiada kilka elementów barokowych, tak ten cały powstał w XVIII wieku, stanowiąc prawdziwą perłę baroku i rokoka na terenie Polski. Jezuici przybywszy do Piotrkowa w 1677 roku dysponowali jedynie drewnianą kaplicą, tak więc w 1695 roku poświęcono kamień węgielny na budowę nowego kościoła. Najprawdopodobniej trudności finansowe spowodowały, iż kościół zaczęto budować dopiero w roku 1701, a sama budowa trwała do roku 1727. Mimo pożaru, który wybuchł już w cztery lata później, mimo wielokrotnych przeprowadzek księży i zakonników budowla ostała się w bardzo dobrym stanie, z oryginalnie zachowanym wnętrzem i niezmienioną fasadą. I choć na pierwszy rzut oka kościół może nie powalać, tak każdy zainteresowany architekturą powinien doń zajrzeć, doskonale bowiem łączy ona w sobie cechy baroku i rokoka. Kościół jednonawowy, zakończony półkolistym prezbiterium z kaplicami otwartymi za pomocą arkad ku nawie głównej, która to została sklepiona kolebkowo. Wnętrze zaskakuje bogatym zdobieniem! W końcu jak często spotkać można oryginalne polichromie stropu czy w pełni złocone ołtarze w jednym miejscu? Co ciekawe całość wystroju została wykonana przez jezuitów, będących mieszkańcami późniejszego przykościelnego zakonu. Wisienką na torcie może okazać się cudowny obraz Matki Boskiej Trybunalskiej, będący celem wielu pielgrzymek.

Kościół pw. św. Franciszka Ksawerego widok z rynku Piotrków Trybunalski www.szlakiempodrozy.pl

Kościół pw. św. Franciszka Ksawerego widok z rynku; fot. Przemysław Alchimowicz

Kościół pw. św. Franciszka Ksawerego w Piotrkowie Trybunalskim od tyłu www.szlakiempodrozy.pl

Kościół pw. św. Franciszka Ksawerego; fot. Przemysław Alchimowicz

Średniowieczne mury

Jak każde porządne miasto, Piotrków został swego czasu otoczony murami. Budowę rozpoczęto już za panowania króla Kazimierza Wielkiego w ramach fortyfikacji kraju w latach 1340-1375, jednak dokończono za Władysława Jagiełły, zatem już w XVI wieku, kiedy to podjęto decyzję odnośnie odbudowy miasta po pożarze i przy okazji otoczeniu miasta fortyfikacjami. Średniowieczne fortyfikacje otaczały miasto wzdłuż dzisiejszych: ulicy Stronczyńskiego, Placów Kościuszki i Niepodległości, kościoła i nowego kolegium Jezuitów, ulicy Garncarskiej i Zamurowej, przekraczały ulicę Wojska Polskiego obejmując łukiem dawny klasztor i kościół Dominikanów. Lokalna legenda głosi, że królowa Jadwiga Andegaweńska ofiarowała swój naszyjnik na poczet budowy murów i na pamiątkę tego wydarzenia wykonano wzór z cegieł przypominający tę biżuterię. Niestety, o prawdziwości tej historii się nie przekonamy, gdyż zachowały się jedynie 3 fragmenty oryginalnej fortyfikacji. Według opisów mury miały szerokość około 1,8 m, wysokość 5 m i zamykały w swym wnętrzu nieregularny wielobok o wymiarach 340 x 300 metrów z niewielkim rynkiem, z którego wybiegało 8 ulic. Co ciekawe niegdyś w system obronny miasta wchodziło kilkanaście baszt (źródła podają 10 lub 13), 3 bramy oraz fosa, jednak śladu po nich trudno dziś szukać. Wraz z rozwojem miasta w XIX wieku, zdecydowano o częściowej rozbiórce murów, która trwała aż do początków XX wieku. Dziś możemy poszukać resztek tej historycznej zabudowy podczas spaceru po piotrkowskim starym mieście – może to być ciekawa alternatywa dla konwencjonalnego zwiedzania. Do dzisiejszych czasów zachowały się nieliczne odcinki muru – pierwszy w fasadzie dawnego klasztoru dominikanek, przy placu Kościuszki, drugi jako narożnik Krakowskiego Przedmieścia i ul. Garncarskiej oraz trzeci, zlokalizowany przy Klasztorze Oo. Jezuitów wzdłuż Alei Mikołaja Kopernika. Ostatnim niezwykle ciekawym wydarzeniem związanym z murami było w odkopanie w 2017 roku fundamentów Bramy Krakowskiej.

Zachowany fragment murów Piotrków Trybunalski www.szlakiempodrozy.pl

Zachowany fragment murów; fot. Przemysław Alchimowicz

Piotrków Trybunalski to urokliwe miasto o fascynującej historii. Przez swój niewielki rozmiar oraz małe zainteresowanie wśród turystów może okazać się strzałem w dziesiątkę na weekendowy wypad. Ciche uliczki z kawiarniami pozwolą odsapnąć po długiej wycieczce, a jeśli siądziemy na rynku, to naszym oczom ukaże się, być może, ostatnia atrakcja danego dnia – pręgierz z 1578 roku! Co prawda jest to częściowa rekonstrukcja, gdyż oryginał został potrącony przez samochód. Ale można być spokojnym – dziś na rynek wstęp mają tylko piesi, więc można spacerować bez strachu!

Rynek w Piotrkowie Trybunalskim www.szlakiempodrozy.pl

Rynek w Piotrkowie Trybunalskim; fot. Przemysław Alchimowicz

Fragment rynku w Piotrkowie Trybunalskim, po prawej widoczny pręgierz www.szlakiempodrozy.pl

Fragment rynku w Piotrkowie Trybunalskim, po prawej widoczny pręgierz; fot. Przemysław Alchimowicz

Uliczki wokół rynku - Piotrków Trybunalski www.szlakiempodrozy.pl

Uliczki wokół rynku; fot. Przemysław Alchimowicz

Artykuł powstał we współpracy z Fundacjąa Ochrony Zabytków i Dziedzictwa Kultury „Fontes”.

0 0 votes
Article Rating
Subscribe
Powiadom o
guest
0 komentarzy
Inline Feedbacks
View all comments