Kaszan Iran szlakiempodrozy.pl

Kaszan – irańskie miasto łaźni, meczetów i… dachówek

Pamiętacie ile razy słyszeliście już, że historia jakiegoś miejsca sięga naprawdę starych czasów? Czy to w szkole, czy na wycieczce; sytuacji takich było pewnie od groma. No to, jeśli chodzi o irański Kaszan, to naprawdę nie jest to w żadnym stopniu wyświechtany frazes.

Archeologowie mozolnie przekopując ziemię położonego w regionie Isfahan miasta, znaleźli ślady świadczące o ludzkiej obecności sprzed 6 tyś lat! Jeśli dobrze przyłoży się tutaj ucho, podchwycić tu można narracje wedle której Kaszan powstał z rozkazu niejakiej Zubejdy, małżonki kalifa Harna ar-Raszida. Stając się niemal z dnia na dzień pierwsza osadą na trasie z Kom do Kerman gwarantować miało wykorzystanie pustynnych obszarów w tego regionu.

Mało tego! Pamiętacie może historię słynnych trzech mędrców ze Wschodu, którzy wg Biblii podążali za gwiazdą, by w końcu dojść do małego dziecka – Jezusa? No, to wyobraźcie sobie, że wedle podań w swą podróż ruszyli właśnie z stąd, z Kaszanu!

Zlokalizowane na trasie Jedwabnym Szlaku wkrótce zaczęło się bogacić. Zatrzymujące się w nim karawany, w obiegowej opinii, stały się zaczynem naprawdę solidniej mieściny. I gdyby chcieć zagłębić się w owej przepełnionej obecnością kupców reminiscencji wystarczy dziś udać się tak, gdzie zmierzali kolejni handlarze. Na wielki bazar na Baba Afzal, który bezsprzecznie wiódł wówczas prym, ciągnąc się na długość kilku mil.

Będące grobowcem potomków imamów Emamzadeh Pandże Szacha służyła również do jako kryjówka przestępców. Każdy, który złamał prawo, a schronił sie w tym miejscu nie musiał obawiać się wyciągnięcia go stąd siłą. Będące miejscem pochówku jednego z synów Musy al-Kadhima prócz stożkowej kopuły zwraca uwagę drewnianym grobem i minaretem. Na marmurowym wejściu umieszczono napis, z odą do zmarłego.”

W wąskich uliczkach miasta Kaszan

Kojarzycie filmy przygodowe, których motywem przewodnim były prowadzone się w mgnieniu oka ucieczki, czy też pędzące za nimi pościgi wąskimi uliczkami, zapełnionymi przez krzykliwych sprzedawców? Wysypujące się z koszów produkty, rozwieszone sukna, w które niejednorodność owijali się uciekinierzy myśląc pościg? No, to tu macie to na wyciągnięcie ręki… Z tym, że ten rzeczywisty w Kaszanie wypełniony jest nie tylko sklepami, placami, ale też karawanserajami, zmienionymi w sklepy dawnymi łaźniami i… meczetami z grobowcami.

Niestety oryginalny bazar założony w czasach Seldżuków został zniszczony w trakcie pamiętnego trzęsienia ziemi w 1778 r. Na szczęście szybka odbudowa pozwoliła ponownie stworzyć centralne miejsce różnych transakcji handlowych.

Dziś, bez wątpienia, najpiękniejszym elementem jest tu pl. Aminoddole, ma którym w przeszłości sprzedawcy wykłócali się z klientami chcąc jak najwięcej zarobić na tradycyjnych perskich dywanach. Mimo, że na co dzień roi się tu od stoisk sprzedawców, urządzane są na nim co jakiś czas ceremonie o znaczeniu religijnym.

Bazar w Kaszanie www.szlakiempodrozy.pl

Bazar w Kaszanie; źródło: Flickr

Bazar Kaszan www.szlakiempodrozy.pl

Bazar Kaszan; źródło: Flickr

Ćwierć kilometra dalej na południe, za dużym skrzyżowaniem w obrębie większego parku, widać meczet Meyda. Wypełniający pl. Sang-e Ghadimi i czarujący swą czerwoną kopułą zaczął rosnąc już w czasach Seldżuków. Ale widomo jak to potem bywało. Gdy Mongołowie zostawili na nim swe ślady postanowiono go zreperować i tak zyskał nowy wygląd. Co ciekawe oryginalny mihrab, czy tradycyjną wnęką wyznaczającą kierunek Mekki przeniesiono do… Berlina, gdzie zdobi wystawę w tamtejszym Muzeum Sztuki Islamskiej.

Do dziś zwraca uwagę potężna kopuła, choć akurat znaczna większość oryginału została zniszczona przez trzęsienie ziemi. Było to o tyle bolesne dla miejscowych, że odgrywał dla tutejszej społeczności dość ważną rolę, łącząc się de facto z rządzeniem. Do dziś dowodzą temu widoczne nad portalem XV w. napisy z obowiązującymi wówczas kupców prawami dot. ceł, czy też zakazom hazardu i wszelkich czynności sprzeciwiających się prawom szariatu. Dziś wspomniany portal zdobią typowo irańskie elementy architektoniczne.

Meczet Meydan Kaszan www.szlakiempodrozy.pl

Meczet Meydan Kaszan; źródło: Wikipedia

A wracając do czasów świetności miasta… Z czasem położony w regionie Isfahan, niespełna 400 tyś Kaszan zaczął słynąć z wyszukanych wyrobów ceramicznych. Wytwarzane tutaj przedmioty darzone były tak wielką estymą, że od XII do XIV w. to orańskie miasto przepraszało się w wiodący ośrodek tego wyrobu na świecie! O tym z czym wówczas miano do czynienia świadczy do dziś nazwa miasta. W języku perskim termin „kaszan”, zaczerpnięto bowiem właśnie od „kashi” czyli nazwy „dachówka”. De facto stanowiły one całkiem przyjemnie prezentujące się kafelki.

„Mauzoleum Khaje Taj od-Din mieści ciało żyjącego w XV w. założyciela minaretu Zeyn od-Din, który za życie wzniósł nie tylko meczet, ale i szkołę dla imamów, z której korzystali później wybitni naukowcy i sędziowie. Gdy kompleks uległ zniszczeniu, a jedyna pozostałością po nim zostały dwie kopuły miejsce nazwano mauzoleum. Wschodnia kopuła do dziś pyszni się ciekawą mozaiką i stiukową inskrypcją.”

Kaszan – miasto pałaców i grobowców

Inną interesująca opowieścią, jaka można tutaj usłyszeć, jest historia człowieka o nazwisku Piruz Nahawandi. Ów służący w perskiej armii żołnierz nazywany Abu Lulua, został pewnego dnia pojmany przez arabskie siły i wzięty do niewoli. Z tej jednak uciekł, a następnie w 644 r. udało mu się zamordować kalifa Umara ibn al-Chattaba – teścia samego proroka Mahometa, mszcząc się tym samym za niegodziwą postawę względem Persów.

Po morderstwie uciekł właśnie do leżącego na wysokości 982 m n.p.m. Kaszanu, czemu dowodzi znajdujące się tu mauzoleum z grobowcem Piruza Nahawandiego. Obejmujący dziedziniec zwieńczony jest stożkowatą kolumną na której błyszczą turkusowe płytki. Zdobione malowidłami sufity został odnowione, jak całość w drugiej poł. XIV w. z czego puntem kulminacyjnym było wykonanie nowego nagrobka.

Grobowiec Piruza Nahawandiego Kaszan www.szlakiempodrozy.pl

Grobowiec Piruza Nahawandiego Kaszan; źródło: Wikipedia

Ale nie samymi nekropoliami żyje człowiek… Był XI w. gdy rozkazem Malika Szaha I, władcy z dynastii Seldżuków, w mieście wybudowano fortecę obronną. Dowodem na jej istnienie do dziś pozostają resztki murów obronnych. Wiadomo, bogactwa miasta kusiły… W 1224 r. postanowili zaatakować Mongołowie. Ich „wizyta” okazała się tragiczna w skutkach. Miejscowy podnosili się po niej z kolan kolejne kilkanaście lat. Ale co ciekawe ostateczny cios potędze Kaszanu, zadały jednak… miejscowe władze, w XVI w. przenosząc stolicę do Isfahanu.

Ale to nie tak, że Kaszan znany był tylko jako miasto, które za wszelką cenę chciano zdobyć. Swego czasu zjeżdżali do niego pragnący zaznać chwili wytchnienia aktualnie rządzący królowie. Taki Abbas I zbudował sobie nawet okazały pałac z wielkim ogrodem, będący wówczas niczym innym, jak jego wizją… raju. Jego oryginalne mury co prawda nie przetrwały, aczkolwiek zostały ponownie wzniesione przez władców dynastii Kadżarów. Pierwotne perskie ogrody powstały tutaj już w na przełomie XVI i XVII w. Aczkolwiek rozwijająca się roślinność z czasem została zaniedbana, na co zareagowano w 1835 r. wpisując do na listę irańskich zabytków, a później także listę dziedzictwa UNESCO. Rozciągający się na 2,3 ha kusi wieloma sadzawkami, zasilanymi ze źródła znajdującego się na zboczu wzgórza.

Pora się umyć

Przekraczają progi łaźni Sułtana Amira Ahmada od samego wejścia czuje się, że to miejsce wyjątkowe. Eleganckie wnętrza, którego symbolem są skomplikowane czarne wzory fresków na żółtawych ścianach i suficie robią ogromne wrażenie. Kolorowe motywy geometryczne zdobiące ściany, w formie turkusowo-złotych kafli i obrazów są prawdziwym rarytase. Zajmujące 1000 m2 pomieszczenie odnowione w 1996 r., pierwotnie służyło jako nie tylko jako miejsce kąpieli, ale także zażywania mających zapewnić dobry wygląd zabiegów. Owo ówczesne, XVI w. spa, jak większość budynków w Kaszanie, zostało naznaczone trzęsieniem ziemi. Hammam udało się jednak odbudować. I to jak… Precyzyjne prace mające odtworzyć kolorowe mozaiki, elementy stiuków i kopuły wpuszczajcie do środka światło przywróciły miejscu dawny klimat. Dziś zajmujący 1000 m2 kompleks mieści, co zrozumiałe nie tylko samą salą kąpielową (garmkhaneh) ale i przebieralnię (sarbineh). Nad całością góruje kilka kopuł z wypukłymi szybami, wpuszczając co nieco światła, acz jednocześnie zasłanianymi to co wewnątrz.

Łaźnia Sułtana Amira Ahmada Kaszan Iran www.szlakiempodrozy.pl

Łaźnia Sułtana Amira Ahmada; źródło: Flickr

Zdobienia łaźnia Sułtana Amira Ahmada Kaszan www.szlakiempodrozy.pl

Zdobienia łaźnia Sułtana Amira Ahmada Kaszan; źródło: Flickr

Mało tego. Z uwagi na bliskość mauzoleum Amira Ahmada, od którego łaźnia wzięła swa nazwę łaźnia, jest bardzo popularne. Pochowany w nim wnuk jednego z dawnym imamów, spoczywał w drewnianej, pokrytej szczególna mozaiką trumnie. Co ciekawe zdobienia pewnego dnia… ukradziono. Dodano więc nowe, srebrno-złote. Co więcej warto się tu zatrzymać i zerknąć nad wejście, gdzie zobaczyć można z królewskim symbolem w postaci lwa trzymającego miecz i słońcem z kobiecą twarzą.

Parę razy była tu już mowa o trzęsieniu ziemi z 1778 r. O tym jak było tragiczne w skutkach niech świadczy fakt, iż nie przeżyło go aż 8 tys mieszkańców!. Z niemal kompletnych zgliszcz podnieśli je majętni kupcy. Do dziś ich rezydencje robią ogromne wrażenie. Przez lata otoczone murem dom, strzegły swych luksusowych wnętrz przed ciekawskimi. Jak dawniej wyglądało życie elit uzmysławia wygląd Chane Tabatabei. Zbudowany ok. 1880 r. dom rodziny Tabatabei stanowi obecnie muzeum mające pokazać, jak w przeszłości żyło się na swych włościach członkom bogatych irańskich rodzin. Posiadłość posiada aż cztery dziedzińce, z czego największy – środkowy zwraca uwagę basenem z fontanną. Zaś w wydzielonej części mieściły się dawniej pokoje licznej służby.

Powierzchnia:  5 tyś m2
Pokoi: 40
Piwnice: 4
Wiatraki: 3

Tabatabai House Kaszan www.szlakiempodrozy.pl

Tabatabai House Kaszan; źródło: Flickr

Zdobienia domu rodziny Tabatabei Kaszan Iran www.szlakiempodrozy.pl

Zdobienia domu rodziny Tabatabei; źródło: Flickr

Architektura perełki Kaszanu

Z tym, że Kaszan, jest miastem, w którym na każdym kroku znajduje się coś ciekawego naprawdę można się pogodzić 🙂 Gros z z tych miejsc stanowią dawne domostwa wpływowych rodzin. Na szczęście po tym, jak ich mieszkańcy je opuścili władze znalazły pomysł na ich funkcjonowanie, ratując je od zapomnienia. Choćby taki Chan Abbasi, czyli dawny dom rodziny Abbasich obecnie stanowi placówkę muzealną. I to jaką! No bo czy często się zdarza, aby przestrzeń kulturalna zajmowała kompleks sześciu gmachów z przełomu XVIII i XIX w.? Połączone dziedzińcami zabudowania łączy to, iż wszystkie emanują reliefami i witrażami. Jego główne pomieszczenie, tzw. Shahneshin skupia uwagę umieszczoną na suficie lustrzaną mozaiką, która sprawia wrażenie rozgwieżdżonego nieba. Kilka poziomów budynku, mającego kilka poziomów gmachu budowano aż dwie dekady! A wkrótce potem wnętrza zajął znany duchowny.

Chan Abbasi Kaszan www.szlakiempodrozy.pl

Chan Abbasi Kaszan; źródło: Flickr

Dom rodziny Abbasi Kaszan www.szlakiempodrozy.pl

Dom rodziny Abbasi Kaszan; źródło: Flickr

Obchodząc Kaszan, można dojść do wniosku, że tutaj naprawdę ludzie przejmują się śmiercią. Dowodzą temu liczne mauzolea, które tworzą jakby pomnik pamięci po tutejszych notablach. Nic dziwnego, że i szach Abbas I takiego się doczekał. O czasach władca z dynastii Safawidów przypomina widoczny na na mihrabie grobu data wskazująca, że pochodzi on z XII w. Ale to nie tak, że co raz wzniesiono stać musiało na zawsze. Stąd też efekt, gdyż później znaczenie go rozbudowano.

Mauzoleum Szacha Abbasa I Kaszan Iran www.szlakiempodrozy.pl

Mauzoleum Szacha Abbasa I; źródło: Flickr

Kiedyś to ludzie mieli życie… Wystarczyło dostać dobrą, państwową fuchę i życie mijało człowiekowi w luksusach. Przynajmniej tutaj… Przykładem dom Ameri (Chan Ameri), który swego czasu był własnością Saham al Saltaneh, pełniącego w mieście funkcję poborcy danin od kupców podróżujących Jedwabnym Szlakiem .Po tym jak ucierpiał w trakcie trzęsienia ziemi w 1778 r., za remont zabrał się jego syn Ebrahim Khalil Ameri, tworząc prawdziwa perełkę na mapie miasta. Dość powiedzieć, że stała się wówczas największą nieruchomością w Kaszanie!

Wyposażona w aż 7 dziedzińców i 85 pokojów zajmowała pow. 9000 m2 ! Do dziś widać tu mnóstwo zdobień w postaci reliefów, mozaik i fresków. Rodzina Ameri korzystała z domu jeszcze w połowie XX w. Z czasem jendak rezydencja zaczęła tracić swe walory, a od całkowitego upadku uratowano ją za sprawą trwającej 17 lat renowacji. Tak w 2014 r. zyskała nowe życie po otwarciu w niej hotelu.

Āmeri House Kashan www.szlakiempodrozy.plĀmeri House Kashan; źródło: Flickr

Ogromny meczet z medresą Agha Bozorog jest konstrukcją w 100% wzniesioną z cegły. Pośrodku jego głównego architekt Ustad Haj Sa’ban-ali postanowił zbudować, położony niżej meczet. To właśnie tam, w środku niżej położonej konstrukcji zapatrzeć można się w basen i fontannę, oraz co ważniejsze medresę. To właśnie w niej nauczanie prowadził Molla, który pokonawszy atakujących irańskie ziemie Rosjan, zajął poczesne miejsce w historii Iranu.

W oczy rzucają się stąd dwa minarety, pomiędzy którymi na podwyższeniu w ośmiokątnym kształcie widać kopułę, kryjącą salę modlitw. Wrażenie robią tu wykaligrafowane inskrypcje, oraz frontowe drzwi, które zdobi… 6236 wbitych w drewno ćwieków. Jak zawsze, także i tu liczby są jednak nieprzypadkowe Ta symbolizuje liczę umieszczonych w Koranie wersetów. Nic dziwnego, że opinii wielu zyskał status jednego z najpiękniejszych powstałych w XIX stuleciu na świecie. Warto przyjść tu wieczorem, kiedy jest efektownie podświetlony.

Agha Bozorg Mosque Kashan www.szlakiempodrozy.pl

Agha Bozorg Mosque Kashan; źródło: Flickr

Meczet Agha Bozorg Kaszan www.szlakiempodrozy.pl

Meczet Agha Bozorg Kaszan; źródło: Flickr

Przy meczecie, z lewej strony od wejścia uwagę zwraca Khajeh Taj ad-Din – czyli emamzadeh, którego wyróżnikiem są dwie kolumny. Ziemia pod jedną z nich kryje szcztki pochowanych tu wnuków szyickiego imama Musy Kazema – Izaaka Taleba i Abiego Taleba. Pod drugą kolumną spoczywają szczątki mistycznego pety nazwiskiem Ghotb-e Kashini. Ale co ciekawe tutejsze mauzoleum jest działem Mongołów, a zarazem dawnym miejscem spotkań słynnych derwiszów. Minarety wyłożone tu są turkusowymi kafelkami, a wnętrza zapełnione obrazami i dekoracjami z ciętymi lustrami. Główmy wyróżnikiem jest jednak efektowna kopuła. W ostatnim stuleciu sporo się tu zmieniło i tak na drzwiach pojawiała się inskrypcja mówiąca o dawnym namiestniku Kaszani i pochowanym tu potomku Musy al-Kadhima, jednego z szyickich imamów. W budynku znajduje się również grób założycielka meczetu Khaleh Beygom; jego nagrobek zdobią wiersze.

Emamzadeh Ebrahim Kashan Iran www.szlakiempodrozy.pl

Emamzadeh Ebrahim Kashan Iran; źródło: Wikipedia

Dom Borujerdi Kaszan www.szlakiempodrozy.pl

Dom Borujerdi Kaszan Iran; źródło: Flickr

Chane Borujerdi Kashan Iran www.szlakiempodrozy.pl

Chane Borujerdi Kashan; źródło: Flickr

Ludzie przed ślubem zachowują się… rożnie. Jedni są spokojni, inni panikują, a jeszcze inni… budują przyszłej zonie okazałą posiadłość Tak było w przypadku domu Borujerdi (Chane Borujerdi), w którym wrażenie robi zwłaszcza jego południowa część, ze zdobioną werandą. Dzieło znanego dawniej architekta o nazwisku Ali Maryam z 1857 r. wzniósł dla swej żony niejaki Mehdi Borujerdi, wypełniając żądanie oddającego mu jej rękę teścia. Ten obiecał zgodzić się na ów związek pod warunkiem zbudowania przez przyszłego męża nie mniej okazałego domu, niż ten w którym dotąd żyła. W efekcie budowa trwała… 18 lat. Efekt jedna był imponujący. W środku roi się od malowideł ściennych i reliefów. Powstała m.in. zdobiona weranda, a nad całością góruje kopuła, której sufit mieni się oryginalnymi freskami. Salonowe stiuki z motywami kwiatowymi, z gdzieniegdzie widocznymi ptakami tylko dodają mu uroku. Jakby tego było mało w centrum dziedzińca ulokowano basen i wieża mająca łapach podmuchy wiatru i tym samym przyjemnie chłodzić wnętrze.

„Budowę grobowca Taher i Mansour ukończono w 1536 r. Na jego drzwiach do dziś widać nazwiska 12 szyickich imamów. Przykryta turkusową kopułą i posiadająca obowiązkowy minaret konstrukcja odznacza się turkusową kopułą i kapliczką z drewna.”

Niezwykła willa Saraye Amerih

Pewnego dnia miasto cały Kaszan obiegła zaskakująca wieść: wkrótce przybędzie tu nowy gubernator prowincji. Stało się jasne, że konieczne jest wybudowanie odpowiadającej jemu statusowi rezydencji. I rzeczywiście, wkrótce po ukończeniu Saraye Ameriha dom zajął Agha Āmeri. Tak, ponad 200 lat temu ruszono z pracami, mającymi nadać mającej 9000 m2 pow. pełni luksusu. Projektując dziesiątki pokojów, łaźnie i dziedzińce wypełnione zielonymi ogrodami i pluskającymi fontannami całość ozdobiono gipsem i lustrami.

Obecnie dawną luksusową willę wykorzystano jako muzeum i hotel, pozwalający się poczuć jak w danych czasach. Skarbem są zwłaszcza apartamenty królewskie i prezydenckie. Do dziś stanowi perełką, zwłaszcza że dziś dzieży palmę pierwszeństwa pod względem wielkości. Ogromna nieruchomość oparta na planie kilku zarówno wew. jak i zew. dziedzińców wypełniają baseny i mnóstwo pokoi. Co więcej zainstalowano tu także najwyższą w mieście wieżę mającą wtłaczać do gorących wnętrz łagodzące upał powiewy wiatru!

Nosząca znamiona upływającego czasu, ważna dla mieszkańców budowla, która została uszkodzona podczas ruchów tektonicznych w 1999 r. doczekała się remontu. Odtworzony z pieczołowitością oryginalny wygląd otwarto ukazano najpierw w 2014 r. by po trzech latach oddać kolejne pomieszczenia. Całość uzupełniają misternie wykonane natynkowe obrazy, rzeźbione meble oraz cenne okazy zdobnicze. obrazy na tynku, stolarstwo, snycerstwo i inne sztuki zdobienia.

Saraye Ameriha Kashan Iran www.szlakiempodrozy.pl

Saraye Ameriha Kaszan; źródło: Wikipedia

Na koniec warto sobie zostawić leżące na zachodnim skraju miasta ogrodowe łaźnie Bagh-e Fin. One także także kuszą nie lada historią. Wyobraźcie sobie, że w 1852 r. doszło w nich do tragedii. Oto bowiem swój żywot zakończył w nich premier Persji Amir Kabir, którego tu dopadli tu mordercy. Ogród oddalony o jakieś 9 km od centrum miasta dziś wypełniają mające pół tysiąca lat cyprysy. Do tego przyjemną aranżację urozmaicają kanały i baseny.

Łaźnie ogrodowe Bagh-e Fin Kaszan Iran www.szlakiempodrozy.pl

Łaźnie ogrodowe Bagh-e Fin; źródło: Flickr

Tak oto kończy się obszar miasta Kaszan, który na zachodnie naznaczony jest jeszcze są dwoma szczytami górskimi łańcucha Karkas: Gargash i Ardehaal. Jego okolice, tak zresztą jak i same centrum są jednak zupełnie do sienie niepodobnie. Wystarczy bowiem zapatrzeć się na położone na wschodzie granice, by dać porwać się piaszczystym krajobrazom pustyni Maranjab, której ruchome piaski zapowiadają nie lada wyzwaie…

Emamzadeh Soltan Mir Ahmad Kashan Iran www.szlakiempodrozy.pl

Emamzadeh Sułtana Mir Ahmad; z dwoma minaretami, dużym dziedzińcem i kapliczką. Źródło: Flickr

Baku www.szlakiempodrozy.pl

0 0 votes
Article Rating
Subscribe
Powiadom o
guest
0 komentarzy
Inline Feedbacks
View all comments