Jezyki www.szlakiempodrozy.pl

Języki Burkina Faso – Mooré (Mossi), Dioula, Foulfoudé i inne

Jeśli szukać na świecie kraju, w którym roi się od różnych narzeczy, zwłaszcza typowo autochtonicznych, właśnie to afrykańskie państwo warto wziąć pod lupę. Języki Burkina Faso jest idealnym miejscem, są bowiem idealnym odzwierciedleniem niestepujących tam różnic regionalnych.

Oficjalnym językiem urzędowym jest oczywiście francuski, wprowadzony odgórnie przez władze kolonialne, po zajęciu dzisiejszego obszaru kraju w 1919 r. Panuje we wszelkich urzędach, państwowych szkołach oraz co zarozumiałe w mediach.

Ale uwaga, de facto, francuskim włada tu stale 15% populacji! Miejscowa ludność nigdy nie było do niego przekonana, argumentując niechęć do jego nauki tym, że w codziennym życiu jest… nieprzydatny. Ot, jedno z oblicz Afryki.

Dość powiedzieć, że na terenie obejmującym Burkina Faso ludzie porozumiewają się aż 70 rożnymi językami. 66% z nich to języki występujące wyłącznie na obszarze dzisiejszego Burkina Faso. Ale ledwie trzy z nich uznano za języki narodowe:

  • Mooré (zwany także Mossi)
  • Dioula
  • Foulfoudé (znany tez jako Fulbe, Poular i Fulani)

Język mooré

Jakkolwiek nie byłyby one skomplikowane, pewne jest jedno – Moore zdecydowanie góruje nad pozostałymi, czemu dowodzi fakt, iż na co dzień posługuje się nim ponad połowa ludności. Co ciekawe jego zasięg wykracza poza granice polityczne Burkina Faso, przez co spotkać się z nim można również w Ghanie, Nami i Wybrzeżu Kości Słoniowej. Ogółem porozumiewa się nim na świecie jakieś 5 mln ludzi.

Często używane zwroty

Słowo Tłumaczenie Komentarz
Ne-y yibeoogo dzień dobry Poranek
Ne-y wîndga dzień dobry Około południa
Nie zaabre Dobry wieczór Popołudnie od 13:00 (w Afryce Zachodniej już wieczór)
Ne-y yungo Dobry wieczór Po zachodzie słońca
Yeela Witamy
Yîis kibare? Jak się masz ?
Laafi / Laafi bala / Laafi beeme W porządku.
Bilfu Do zobaczenia wkrótce
(Wênd na kô-d) beoogo Do zobaczenia jutro (lub do widzenia) Dosłownie „Niech Bóg pożyczy nam życie do jutra”
Wyrażenia
Yel ka be Nie ma problemu Yel = problem. Słyszymy też mieszankę Franco-Moré „y’a pas de yélé”.
F ‘gomda moore? (lub Fo) Czy mówisz mooré fo = you; gome = mówić
Mam wumda moore. Rozumiem Mooré. mam = ja; wume = słyszeć, rozumieć
Fo yuur la bôe? Jak masz na imię ? Odpowiedź: Mam yuur la …
Fo tara yuum a wâna? Ile masz lat? Odpowiedź: Mam tara yuum …
Yaa wâna? Ile to kosztuje? Zażądać ceny przedmiotu od kupca
Yaa toogo To jest trudne ; To drogie
Nasiona, owoce i inna żywność
Słowo Tłumaczenie Komentarz
Komba Bakłażan Bardzo gorzka lokalna odmiana
Nemdo Mięso
Siini Sezam
Suuma Groch Rodzaj lokalnego groszku
toega Baobab
Zwierzęta
Słowo Tłumaczenie Komentarz
Ku (r) kuri Świnia liczba mnoga kukuya
Louanga Żaba liczba mnoga lomsé
Noaaga kurczak liczba mnoga pętla
Naafo Wołowina liczba mnoga nissi
Nanga Skorpion liczba mnoga Namsé
Pesgo Owca liczba mnoga Pissi
Wobogo Słoń liczba mnoga Wobdo
Ziima Ryba Swamba = Królik
Liczby
Słownie Postać
Yembre / Ye 1
Yiibu 2
Taanbo 3
Naase 4
Nagi 5
Yoobe 6
Yopoe 7
Nii 8
Wae 9
Piiga 10

Źródło: Wikipedia

Język dioula

Dioula, którym porozumiewa się niespełna 9% ludności swe pochodzenie zawdzięcza grupie etnicznej zamieszkującej tereny Afryce Zachodniej, konkretnie Bambary.

Alfabet wszedł do powszechnego użytku w trakcie francuskiej okupacji dzisiejszego terenu Burkina Faso. Mimo iż zasady pisma (w alfabecie łacińskim) i ortografii wprowadzono już w 1967 r. do dziś wielu ludzi nie potrafi posługiwać się pismem.

Porozumiewanie się utrudnia występowanie wielu dialektów, w różnych regionach państwa.

W odmianie tej występuje siedem samogłosek, którymi są: a, e, ɛ, i, o, ɔ i u.

Dawniej w języki bambara funkcjonowały 23 podstawowe litery, w tym jedynie 3 spółgłoski: q, v x, które występują wyłącznie w słowach zapożyczonych. W 1982 r. przy zmianie zasad językowych dodano do tej grupy kolejne 2 samogłoski „Ɛ / ɛ” i „Ɔ / ɔ” oraz 2 spółgłoski „Ɲ / ɲ” i „Ŋ / ŋ”).

Alfabet dioula 

W b VS re mi Ɛ fa sol H. ja jot K. L M NIE Ɲ NIE O Ɔ P. R S T U W. Y Z
w b vs re mi ɛ fa sol godz ja jot k l m nie ɲ nie o ɔ p r s t u w y z


Odmiana ta miała w swym początku charakter handlowy, to w tym języku porozumiewali się handlarze dobijając targu. Obecnie trudno dokładnie oszacować, liczbę osób się nim posługujących, ale w przybliżeniu to 3-4 mln ludzi. Należy on do grupy języków Mande i występuje zwłaszcza na zachodnich ziemiach kraju. Obecnie porozumiewa się nim 5,7% ludności.

Język fula

Język fula występuje zwłaszcza na północy. Rozpowszechniony zwłaszcza w północnych regionach Burkina Faso, jest podstawowym językiem dla ponad 8% z całej populacji kraju. Wile czasowników w tym dialekcie swego znaczenia podczas mowy nabiera wraz ze sposobem ich artykułowania.

Alfabet języka fula: 

a, aa,b, mb (lub nb), ɓ, c, d, nd, ɗ, e, ee, f, g, ng, h, i, ii, j, nj, k, l, m, n, ŋ, ɲ (ny lub ñ ), o, oo, p, r, s, t, u, uu, w, y, ƴ lub „y”

Litery: q, v, x, z są używane w niektórych przypadkach do słów zapożyczonych.

Jezyk Gourmanché

Cześć osób osób porozumiewa się językiem Gourmanché, który obecny jest głównie we wschodniej części Burkina Faso. To co go wyróżnia to fakt, iż jest językiem tonowym, w którym rozróżnia się wysokie i niskie tony.

Alfabet Gourmanché:

w b vs re mi fa sol gb godz ja jot k kp
l m nie nie ŋm nie o p s t u y

Język Bissa

Południe to ziemie w których usłyszeć można język bissa. Ogółem używa go jakieś 3% mieszkańców.

Alfabet bissa:

Alfabet Bissa (Burkina-Faso)

ZA b do re mi Ǝ Ɛ fa sol H. ja Ɩ jot K. L M N Ny Ŋ O Ɔ P. R S T U Ʋ V W Y Z
za b do re mi ǝ ɛ fa sol godz ja ɩ jot k l m n ny ŋ o ɔ p r s t u ʋ v w y z


Jego dialektem jest lere, nieco różniące się od głównej gałęzi. Wyrażenia w lere:

Dzień dobry – Domireh ki

Dzień dobry – Sundareh ki

Dobry wieczór / noc – Yirbaa ki

Dziękuję – Barka

Dobrze – Minga

Chodź – Bur

Idź – Ta

Nie ma za co – Barka boi

Kocham cię – Moi wam

“Językiem lobi posługuje się nim 2,7% populacji na obszarze Burkina Faso.”

Język lyélé

Lyélé jest codziennym językiem dla 2,1% społeczności nieszyjącej na terenie Burkina Faso. Zwłaszcza 130 tys mieszkańców prowincji Sanguié.

W opozycji do innych narzeczy w okolicy jest stosunkowo prosty, co związane jest z istnieniem tylko jednej grupy zaimków.

Inne języki Burkina Faso

Jak się okazuje, Burkina Faso stanowi dość skomplikowany obszar, pod względem lingwistycznym . Wyróżnić można bowiem można jeszcze kilkadziesiąt innych języków, które używane są przez plemienia lokalne: Zaliczyć do nich można:

  1. Bifor
  2. Bobo
  3. Bolon
  4. Bomu
  5. Buamu
  6. Bwa
  7. Byali
  8. Cerma
  9. Cwi Bwamu
  10. Gagaare
  11. Godhose
  12. Dogon
  13. Dogoso
  14. Dunn
  15. Dyan
  16. Dzùùngoo
  17. Hausa
  18. Humburu Senni
  19. Lobiri
  20. Kaansa
  21. Karaboro
  22. Kasena
  23. Kusaal
  24. Kpee
  25. Láá Láá Bwamu
  26. Mandées
  27. Mamara
  28. Moba
  29. Natiro
  30. Nabit
  31. Nanerigé
  32. Ngangam
  33. Nini
  34. Paleni
  35. Pana
  36. Puguli
  37. Samo
  38. Seenku
  39. Sembla
  40. Senara
  41. Suamou
  42. Sucite
  43. Seyer-Tenyer
  44. Silanka
  45. Sininkéré
  46. Sisaala
  47. Sisaali
  48. Syenara
  49. Sénoufo
  50. Tagwana–Djimini
  51. Talni
  52. Tamashek
  53. Turka
  54. Tusya
  55. Tchourama
  56. Tiéfo
  57. Viemo
  58. Winye
  59. Wara
  60. Zarma

Egipt wybrzeże Morza Śródziemnego reklama

0 0 votes
Article Rating
Subscribe
Powiadom o
guest
0 komentarzy
Inline Feedbacks
View all comments