Język macedoński

Językiem macedońskim, choć to oczywiście język urzędowy Macedonii Północnej, włada nie tylko 1,8 miliona mieszkańców tego kraju. Posługuje się nim także liczna macedońska diaspora rozsiana po Albanii, Serbii, Kosowie, Albanii, Bułgarii i co ciekawe Grecji.

Nie sposób opędzić się od wrażenia, że bardzo zbliżony jest do j. bułgarskiego, choć występuje stosunkowo dużo różnic między nimi. Lingwiści zaliczają język macedoński zalicza się do grupy tzw. grupy wschodniej języków południowosłowiańskich, a ściślej rzecz ujmując zestawu bułgarsko-macedońskiego, a co za tym idzie grupy bałkańskiej ligi językowej. Proces wyodrębniania się języka macedońskiego od bułgarskiego rozpoczął się dopiero na początku drugiej połowy XIX w. Prawnie jego status ustalono dopiero w 1944 roku.

Wedle badaczy współczesny język macedoński jest bliską pochodną języka staro-cerkiewno-słowiańskiego

Cechą wyraźnie różniącą j. macedoński od bułgarskiego jest występowanie w macedońskim trzech różnych rodzajników, którymi posługują się ludzie określają przedmioty w zależności od ich bliskości lub oddalenia od mówiącego: występują więc:

  1. rodzajnik neutralny
  2. rodzajnik sugerujący przedmiot bliski mówiącemu)
  3. rodzajnik sugerujący przedmiot oddalony bliski mówiącemu

Innym wyróżnikiem j. macedońskiego jest obligatoryjne używanie tzw. podwojonego dopełnienia, co ilustruje przykład zdania: видов човекот што стоеше таму (dosł. ‚go widziałem człowieka, który stał tam).

Język macedoński do minimum ogranicza używanie krótkich form zaimków osobowych, wyrażających dzierżawczość. W tym przypadku określa się w ten sposób tylko nazw oznaczające pokrewieństwo, np. mac. брат ми, сестра ми, маjка ми, татко ми (mój brat, moja siostra, moja matka, mój ojciec).

„Cechą szczególną j. macedońskiego jest fakt występowania zaledwie dwóch(!) przypadków: mianownika (przechodzącego w biernik), oraz wołacza.”

Ponadto z czasem język macedoński wyzbył się formy bezokolicznika. Jego formę przejęła odmieniana przez osoby forma czasownika, poprzedzona zawsze partykułą: da (да). Inną interesującą kwestią jest skracanie zaimków dzierżawczych. (np. татко ми ‚mój ojciec’)

Kompletnym novum, jest występowanie tzw. trybu „nieświadka”, używanego w trakcie przekazywanie niepotwierdzonej informacji uzyskanej przekazanej przez kolejną osobę w łańcuchu informacyjnym. Posługiwanie się nim wskazuje na odseparowywanie się od osoby od przekazywanej ustnie wiadomości.

Czasy języka macedńskiego

Przyswojenie zasad posługiwania się czasami w j. macedońskim nie jest proste. Główne poprzez stałe występowanie konstrukcji zapożyczonych jeszcze z j. prasłowiańskiego. Wyróżnia się cztery czasy:

  1. aoryst – nieokreślony
  2. imperfekt – czas przeszły prosty
  3. perfectum – czas określający czynność przeszłą i dokonanej, ale pozostającą w związku z teraźniejszością
  4. plusquamperfectum – czas zaprzeszły, stosowany dla podkreślenia uprzedniości czasowej danego zdarzenia

Jak w każdym języku także i w macedońskim występuje widoczne akcentowanie wyrazów. Macedończycy kładą nacisk, poprzez dynamikę i siłę, na trzecią sylabę od końca wyrazu, bądź w przypadku krótszych słów na drugą sylabę od końca.”

Dialekty

Językoznawczy przypisali temu językowi aż 27 dialektów regionalnych i lokalnych, które dla uproszczenia zgrupowano w trzy główne nurty. Ich występowanie wśród ludności naznaczone jest zamieszkiwaniem konkretnej części kraju:

  • zachodniej
  • południowo-wschodniej (przedzielonej pasmem górskim Skopska Czarnogóra, rzeką Wardar Morzem Egejskim)
  • północnej

Ludzie z zachodu porozumiewają się znacznie wolniej, akcentując trzecią sylabę na końcu słowa. Ci ze wschodu mówią widocznie szybciej, przez co słowa często znikają z wypowiedzi, zaś akcent rozłożony jest różnie.

Dialekt południowo-wschodni, zwany slangiem Hugoi, cechuje występowanie akcentowanie na dowolną sylabę, zmniejsenie wstępowania samogosek; brak zaimka osoboweogo „ono“

Dialekt północny z kolei jest bardzo podobny do języka serbskiego. Cechuje go występowanie akcenty na trzeciej sylabie od końca słowa. Ponadto występuje przyrostek liczby mnogiej -e,zaś rzeczowniki żeńskie kończącą się na -a.

Pisownia

Alfabet

Macedoński alfabet oparty jest na cyrylicy. Zawiera 31 liter, a są nimi:

Język macedoński alfabet www.szlakiempodrozy.pl

Liczebniki

0 – нула (nula)

1 – еден (eden)

2 – два (dwa)

3 – три (tru)

4 – четири (četiri)

5 – пет (pet)

6 – шест (szest)

7 – седум (sedum)

8 – осум (osum)

9 – девет (devet)

10 – десет (deset)

11 – единаесет (edinaeset)

12 – дванаесет (dvanaeset)

13 – тринаесет (trinaeset)

14 – четиринаесет (četirinaeset)

15 – петнаесет (petnaeset)

16 – шеснаесет (šesnaeset)

17 – седумнаесет (sedumnaeset)

18 – осумнаесет (osumnaeset)

19 –деветнаесет (devetnaeset)

20 – дваесет (dvaeset)

21 – дваесет и еден (dvaeset i eden)

30 – триесет (trieset)

40 – четириесет (četirieset)

50 – педесет (pedeset)

60 – шеесет (šeeset)

70 – седумдесет (sedumdeset)

80 – осумдесет (osumdeset)

90 – деведесет (devedeset)

100 – сто (sto)

Podstawowe zwroty

Tak – да (Da)

Nie – не (Ne)

Nie wiem – Не знам (Ne znam)

Proszę – Ве молам (We molam)

Dziękuję – Благодарам! (Blagodaram)

Przepraszam (za coś) – Жалам (Żalam)

Przepraszam,… – Извинете,… (Izvinete,…)

Dzień dobry (rano) – Добро утро! (Dobro utro!)

Dzień dobry – Добар ден! (Dobar den)

Dobry wieczór – Добра вечер (Dobra wiecier)

Do widzenia – Довидување! (Doviduvanje)

Dobranoc – добра ноќ (Dobra noḱ)

Cześć (powitanie nieoficjalne) – Здраво! (Zdrawo!)

Pa – Чао! (Czao!)

Czy mówisz po macedońsku? – Дали зборуваш македонски? (Dali zboruvaš makedonski?)

Czy Pan/Pani mówi po macedońsku? – Дали зборувате македонски? (Dali zboruvate makedonski?)

Jak się nazywasz? – Како се викаш? (Kako se vikaš?)

Jak Pan/Pani się nazywa? – Како се викате? (Kako se vikate?)

Mam na imię… – Jас сум… (Jas sum…)

Rozumiem – Разбирам (Razbiram)

Nie rozumiem – Jac не paзбирам (Jac ne pazbiram)

Ile to kosztuje? – Колку чини? (Kolku čini?)

Polska – Полска

Jestem z Polski – Јас сум од Полска (Jas sum od Polska)

Dzisiaj – денес (denes)

Jutro – утре (utre)

Wczoraj – вчера (včera)

Teraz – сега (sega)

Dni tygodnia

poniedziałek – Понеделник (ponedelnik)

wtorek – Вторник (vtornik)

środa – Среда (sreda)

czwartek – Четврток (czetvrtok)

piątek – Петок (petok)

sobota – Сабота (sabota)

niedziela – Недела (nedela)

Czasownik „być” – „биде” (bide) – odmiana

Liczba pojedyncza

1. Ja jestem – јас сум (Jas sum)

2. Ty jesteś – Ти си (Ti si)

3. Ona/On/Ono jest – Таа/Тој/тоа е (Ta,TojToa a)

Liczba mnoga

1. My jesteśmy – Ние сме (Nie sme)

2. Wy jesteście – Вие сте (Wije ste)

3. Oni są – Тие се (Tie se)

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *